20 વર્ષથી વધુ સમય બાદ કોઈ ભારતીય વડાપ્રધાનની પ્રથમ ન્યુઝીલેન્ડ મુલાકાત, હશે ઈડન પાર્કમાં ભવ્ય કાર્યક્રમ અને FTA પર મડાગાંઠ

‘નમસ્કાર ગુજરાત ન્યૂઝ’. ઓકલેન્ડ
ભારત સરકાર દ્વારા પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે કે ન્યુઝીલેન્ડ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના પ્રથમ આગમન માટેની તૈયારીઓ કરી રહ્યું છે. આ જાહેરાત ૨૯ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના રોજ કેમરૂન (Cameroon) માં વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WTO) ની મંત્રી સ્તરીય પરિષદમાં વેપાર મંત્રી ટોડ મેકક્લે અને તેમના ભારતીય સમકક્ષ પીયૂષ ગોયલ વચ્ચેની મુલાકાત બાદ કરવામાં આવી છે.

ભારતના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે કરી પુષ્ટિ
ભારતના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે રવિવારે સાંજે એક પ્રેસ નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, બંને મંત્રીઓએ “વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની આગામી ન્યુઝીલેન્ડ મુલાકાત માટેની તૈયારીઓની ટૂંકમાં સમીક્ષા કરી હતી.” પ્રેસ નિવેદનમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે, “આ મુલાકાત માટે ઉચ્ચ ઉત્સાહ વ્યક્ત કરતા, ન્યુઝીલેન્ડે પુષ્ટિ કરી છે કે બંને પક્ષો દ્વારા આ મુલાકાત માટેના મહત્વના પરિણામો (deliverables) ની યાદીને હાલમાં આખરી ઓપ આપવામાં આવી રહ્યો છે. આર્થિક સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવા માટે, વડાપ્રધાન મોદીની મુલાકાત દરમિયાન ન્યુઝીલેન્ડ ઉચ્ચ સ્તરીય વ્યાપારી પ્રતિનિધિમંડળની યજમાની કરશે.”

રવિવારે મંત્રી ગોયલ સાથેની મુલાકાત દરમિયાન, ટોડ મેકક્લેએ ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડ વચ્ચેના ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (FTA) પર થયેલી પ્રગતિની સમીક્ષા કરી હતી. જોકે આ સમજૂતી પર ગયા વર્ષે ડિસેમ્બરમાં વાટાઘાટો થઈ હતી, પરંતુ તે બંને દેશોની સંસદ દ્વારા બહાલી (Ratify) મળ્યા પછી જ કાર્યરત થઈ શકે છે, જે ન્યુઝીલેન્ડના કિસ્સામાં હજુ ચોક્કસ નથી.

MC-14 ના એજન્ડા પર, ભારતે સભ્ય-સંચાલિત વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WTO) પ્રત્યેની તેની પ્રતિબદ્ધતાને પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જનરલ કાઉન્સિલે સુધારાના પ્રયત્નોનું નેતૃત્વ કરવું જોઈએ. બંને મંત્રીઓએ અન્ય એજન્ડા આઇટમ્સ પર વિચારોનું આદાનપ્રદાન કર્યું હતું, જેમાં ઇલેક્ટ્રોનિક ટ્રાન્સમિશન પરના કસ્ટમ્સ ડ્યુટીના મોરેટોરિયમ (સ્થગિતતા) તેમજ ડેવલપમેન્ટ એગ્રીમેન્ટ માટે રોકાણની સુવિધાના સમાવેશનો સમાવેશ થાય છે. ભારતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે WTO ની વિશ્વસનીયતા માટે ભૂતકાળની પ્રતિબદ્ધતાઓ પર સ્પષ્ટતા અને પ્રગતિ મહત્વપૂર્ણ છે. ન્યુઝીલેન્ડે આ ચિંતાઓ સ્વીકારી હતી અને વર્તમાન પડકારો છતાં પ્રક્રિયાને રચનાત્મક રાખવા અને WTO ની કામગીરી જાળવી રાખવા માટે વધુ સભ્યોની ભાગીદારી માટે આહવાન કર્યું હતું.

જુલાઇમાં હોઇ શકે છે સંભવત: મુલાકાત
આ મુલાકાત પર કામ કરી રહેલા સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, મોદીનો ન્યુઝીલેન્ડ અને ઓસ્ટ્રેલિયાનો પ્રવાસ જુલાઈ મહિના માટે આયોજિત કરવામાં આવી રહ્યો છે, જોકે તારીખો હજુ નક્કી થઈ નથી. આ પ્રવાસ મોદીની ઓસ્ટ્રેલિયાની ત્રીજી મુલાકાત હશે, જેમાં તેઓ મુખ્યત્વે સિડનીમાં રહેશે અને મેલબોર્ન ફરી એકવાર રહી જશે તેવી શક્યતા છે.

Eden Park અથવા ઇન્ડોર સ્ટેડિયમમાં પર ભવ્ય કાર્યક્રમની સંભાવના
ન્યુઝીલેન્ડમાં, ભારતીય નેતાની બે દિવસીય મુલાકાત માટેની તૈયારીઓ અદ્યતન તબક્કામાં છે, જેમાં ઓકલેન્ડના ઈડન પાર્ક (Eden Park) ખાતે એક ભવ્ય કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે એ વખતે હવામાનને આધારે નિર્ણય લેવાશે કે ખુલ્લામાં આયોજન કરવું જોઇએ કે ઇન્ડોર સ્ટેડિયમમાં. દરમિયાન, એક નવા સર્વેમાં જાણવા મળ્યું છે કે ન્યુઝીલેન્ડના વ્યવસાયો ભારતમાં પ્રવેશવા માટે લાઈન લગાવી રહ્યા છે, પરંતુ ઘણાને હજુ ત્યાં કેવી રીતે કામ કરવું તેનો આત્મવિશ્વાસ નથી. આ તણાવ ટ્રેડ ડીલમાંથી મળનારી તકોના કેન્દ્રમાં છે.

FTA અંગે હજુ ન્યુઝીલેન્ડમાં સસ્પેન્સ
હજુ એ સ્પષ્ટ નથી કે મોદીની મુલાકાત વખતે જ ન્યુઝીલેન્ડ-ભારત FTA પર સત્તાવાર હસ્તાક્ષર થશે કે નહીં. વડાપ્રધાન લક્સને સંસદમાં FTA પાસ કરાવવા માટે સમર્થન મેળવવાની જરૂર છે, કારણ કે લેબર પાર્ટી હજુ પણ અમુક કલમો પર સ્પષ્ટતા માંગી રહી છે. મુખ્ય ચિંતા ન્યુઝીલેન્ડ માટે 15 વર્ષમાં ભારતમાં US$20 બિલિયનનું રોકાણ કરવાની જરૂરિયાત છે, જે ક્રિસ હિપકિન્સના મતે અગાઉના કોઈ FTA માં માંગવામાં આવ્યું નથી. લેબર પાર્ટીને ડર છે કે જો આ લક્ષ્યાંક ચૂકી જવાય તો ન્યુઝીલેન્ડ સફરજન, મધ અને કીવીફ્રૂટ માટેની એક્સેસ ગુમાવી શકે છે.

હિપકિન્સ દલીલ કરે છે કે વર્ષના અંત પહેલા વાટાઘાટો પૂર્ણ કરવાની ઉતાવળમાં પ્રક્રિયા “બગડી” (botched) ગઈ છે, જેના કારણે વિદેશ મંત્રી વિન્સ્ટન પીટર્સ પોતે જ આ સમજૂતીને ટેકો નહીં આપે તેવું બની શકે છે. રોકાણની કલમ ઉપરાંત, લેબર પાર્ટી કહે છે કે સ્થળાંતર (Migration) અને શિક્ષણની જોગવાઈઓમાં કડક સુરક્ષાની જરૂર છે. હિપકિન્સ ભારપૂર્વક કહે છે કે તેમની પાર્ટી “અહીં કામ કરવા અને ભણવા આવતા લોકોની કદર કરે છે” પરંતુ આગ્રહ રાખે છે કે સ્થળાંતર કરનારાઓની કોઈપણ વૃદ્ધિ સામે શોષણ વિરોધી રક્ષણ મજબૂત હોવું જોઈએ. તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ વિશે પણ સાવચેત છે અને ઈચ્છે છે કે સરકાર ખાતરી આપે કે તેઓ ઉચ્ચ ગુણવત્તાના અભ્યાસક્રમોમાં જ પ્રવેશ મેળવે જેથી ન્યુઝીલેન્ડની શિક્ષણની બ્રાન્ડ ખરાબ ન થાય.