પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વેગ મળશે; આયુષ ઉત્પાદનોની નિકાસમાં 6.11% નો નોંધપાત્ર વધારો
નવી દિલ્હી: ભારતની પ્રાચીન અને પરંપરાગત સ્વાસ્થ્ય પ્રણાલીઓ હવે વૈશ્વિક સ્તરે ઝડપથી સ્વીકૃતિ મેળવી રહી છે. આ દિશામાં એક મોટી સફળતા હાંસલ કરતા, ભારતની આયુષ (AYUSH) પ્રણાલીને ઓમાન અને ન્યુઝીલેન્ડ સાથેના દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારોમાં ઔપચારિક સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. ડિસેમ્બર 2025 માં પૂર્ણ થયેલા આ કરારો ભારતીય હર્બલ અને વેલનેસ ઉત્પાદનોની વધતી માંગને મજબૂત બનાવે છે.
કરારની મુખ્ય વિશેષતાઓ આ વેપાર કરારોમાં પરંપરાગત ચિકિત્સા અને સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ માટે વિશેષ જોગવાઈઓ (Annexures) સામેલ કરવામાં આવી છે. તેનાથી આયુષ પદ્ધતિઓને માત્ર ઓળખ જ નહીં, પરંતુ હર્બલ ઉત્પાદનો અને વેલનેસ ક્ષેત્રે સહયોગનો વ્યાપ પણ વધશે. આ કરારથી વેપારમાં સરળતા રહેશે અને નિયમનકારી સ્પષ્ટતા આવતા વૈશ્વિક બજારમાં ભારતની હાજરી વધુ મજબૂત બનશે.
આયુષ (AYUSH) શું છે? આયુષ એ ભારતની છ મુખ્ય પરંપરાગત પદ્ધતિઓનું ટૂંકું નામ છે:
- A – આયુર્વેદ (Ayurveda)
- Y – યોગ અને પ્રાકૃતિક ચિકિત્સા (Yoga & Naturopathy)
- U – યુનાની (Unani)
- S – સિદ્ધ (Siddha)
- H – હોમિયોપેથી (Homoeopathy)
નિકાસમાં સતત વૃદ્ધિ વૈશ્વિક સ્તરે કુદરતી સારવાર પ્રત્યે વધતા આકર્ષણને કારણે આયુષ ઉત્પાદનોની નિકાસમાં ઉત્સાહજનક વધારો જોવા મળ્યો છે:
- વૃદ્ધિ દર: આયુષ અને હર્બલ ઉત્પાદનોની નિકાસમાં 6.11% નો વધારો નોંધાયો છે.
- નિકાસ મૂલ્ય: વર્ષ 2023–24 માં નિકાસ USD 649.2 મિલિયન હતી, જે વર્ષ 2024–25 માં વધીને USD 688.89 મિલિયન પર પહોંચી છે.
આ માન્યતાનું મહત્વ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આયુષને મળેલી માન્યતા ભારતની ‘સોફ્ટ પાવર’ને મજબૂત બનાવે છે. તેનાથી ભારતીય નિકાસકારોને વિદેશી બજારોમાં પ્રવેશવામાં સરળતા રહેશે અને સંશોધન (Research) તેમજ વેલનેસ સેવાઓમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ વધશે. ભારત સરકાર હાલમાં સ્વાસ્થ્ય કૂટનીતિના માધ્યમથી આયુષને ગ્લોબલ બ્રાન્ડ બનાવવા પર વિશેષ ધ્યાન આપી રહી છે.
