હાઇકોર્ટ દ્વારા ન્યાયાધીશના નિર્ણયને બરકરાર, પીડિતોના પરિવારોની ‘આતંકવાદીને મંચ ન આપવાની’ વિનંતી હાઇકોર્ટે ફગાવી: બ્રિગિટ વિન્ડલીના નિર્ણય સામેની અરજી રદ
ક્રાઇસ્ટચર્ચ મસ્જિદ હુમલાના શ્વેત સર્વોપરિતાવાદી આતંકવાદી બ્રેન્ટન ટેરેન્ટને હુમલાઓની કોરોનિયલ ઇન્ક્વેસ્ટ (ન્યાયિક તપાસ)માં સાક્ષી તરીકે બોલાવી શકાય છે. હાઇકોર્ટે ડેપ્યુટી ચીફ કોરોનર બ્રિગિટ વિન્ડલીના, આતંકવાદીને બીજા તબક્કાની ઇન્ક્વેસ્ટમાં બોલાવવાના નિર્ણયની ન્યાયિક સમીક્ષા માટેની અરજીને ફગાવી દીધી છે. ઓસ્ટ્રેલિયામાં જન્મેલો આ આતંકવાદી 15 માર્ચ, 2019ના રોજ અલ નૂર મસ્જિદ અને લિનવુડ ઇસ્લામિક સેન્ટર ખાતે 51 ઉપાસકોની હત્યા કરવા બદલ પેરોલની સંભાવના વિના આજીવન કેદની સજા ભોગવી રહ્યો છે.
બીજા તબક્કાની તપાસ અને આતંકવાદીની ભાગીદારી
બીજા તબક્કાની ઇન્ક્વેસ્ટ ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં શરૂ થઈ હતી અને તે આતંકવાદીએ હત્યાકાંડમાં ઉપયોગમાં લીધેલી બંદૂકો કેવી રીતે મેળવી તેની તપાસ કરી રહી છે. આતંકવાદીને સાક્ષી તરીકે બોલાવવાના વિન્ડલીના નિર્ણય સામે પીડિતોના પરિવારો અને જીવિત બચી ગયેલા લોકોના વાંધા બાદ તપાસ અટકાવી દેવામાં આવી હતી. કોરોનરે તપાસ પહેલા ટેરેન્ટને રસ ધરાવતા પક્ષનો દરજ્જો આપ્યો હતો, તેને લેખિત પ્રશ્નોના જવાબો આપવા જણાવ્યું હતું અને પીડિતોના પરિવારોના વકીલો તેમજ તપાસના અન્ય પક્ષોને તેની ઉલટતપાસ કરવી હોય તો તે અંગે પૂછ્યું હતું. આતંકવાદીએ સપ્ટેમ્બર 2024 માં કોર્ટમાં બે લેખિત સંક્ષિપ્ત નિવેદનો પણ આપ્યા છે. જોકે, તેની ઉલટતપાસ માટેની એકમાત્ર અરજી કોરોનરને મદદ કરી રહેલા વકીલે દાખલ કરી હતી.
પીડિત પરિવારોનો વિરોધ: ‘ન્યાયના હિતો માટે ઘૃણાસ્પદ’
પીડિતોના પરિવારો અને બચી ગયેલા લોકોએ સમગ્ર તપાસ દરમિયાન તેમના વાંધાઓ વ્યક્ત કર્યા હતા. જસ્ટિસ ઇટને બુધવારે જાહેર કરેલા નિર્ણયમાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે તેમની ચિંતાઓ સાંભળી છે. જસ્ટિસ ઇટને કહ્યું, “14 ઓક્ટોબર 2024 ના રોજની સુનાવણીમાં તે રસ ધરાવતા પક્ષોએ ટેરેન્ટને ખુલ્લી અદાલતમાં જુબાની આપવાનો વિરોધ કર્યો હતો કારણ કે તેનાથી આ પ્રક્રિયાને ‘આતંકવાદીના હત્યારા વર્તન માટે સમાન વિચારધારા ધરાવતા વ્યક્તિઓને પ્રોત્સાહિત કરવા માટેના મંચ’ માં ફેરવવાનું જોખમ હતું.”
તેમણે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે શું ટેરેન્ટ વિશ્વસનીય મૌખિક પુરાવા આપશે અથવા જેની ચર્ચા રોયલ કમિશન ઓફ ઇન્ક્વાયરી દ્વારા પહેલાથી જ થઈ નથી. વધુમાં, તેઓને ચિંતા હતી કે ટેરેન્ટને જુબાની આપવા દેવા માટે જે ખર્ચ અને પ્રયત્નો કરવા પડશે, તે તેનાથી મળનારા કોઈપણ ફાયદા કરતાં વધારે હોઈ શકે છે.
હાઇકોર્ટનો ચુકાદો: કોરોનરે કોઈ કાનૂની ભૂલ કરી નથી
પીડિતોના પરિવારોએ હાઇકોર્ટને કોરોનરના નિર્ણયને રદ કરવા અને કોરોનરને આતંકવાદીને સાક્ષી તરીકે બોલાવવા અંગે પુનર્વિચાર કરવા જણાવ્યું હતું. સમીક્ષાની સુનાવણી જસ્ટિસ ઇટને ફેબ્રુઆરીમાં કરી હતી. દલીલ કરવામાં આવી હતી કે આતંકવાદીને બોલાવવું એ “ન્યાયના હિતો માટે ઘૃણાસ્પદ” છે. જોકે, ઇટને ચુકાદો આપ્યો કે કોરોનરે કાયદાની કોઈ ભૂલ કરી નથી. જસ્ટિસ ઇટને જણાવ્યું હતું કે કોરોનરે જાહેર વ્યવસ્થા અને સલામતી સહિતના વિરોધી હિતો તેમજ તપાસના સર્વોચ્ચ હેતુને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય રીતે પોતાના વિવેકનો ઉપયોગ કર્યો છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે, સંસદે કોરોનરને તપાસમાં પુરાવા દાખલ કરવા અંગે ખૂબ જ વ્યાપક વિવેકબુદ્ધિ આપી છે, જે મૃત્યુના સંજોગોની તપાસ ઉપરાંત ભવિષ્યમાં આવી ઘટના ટાળવા માટેની ભલામણો કરવાના વ્યાપક હેતુઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે, “આ કાર્યવાહીના ખૂબ જ સંવેદનશીલ સ્વભાવને ધ્યાનમાં રાખીને અને માન આપીને, કોરોનર દ્વારા કોઈ સમીક્ષાપાત્ર ભૂલ કરવામાં આવી નથી.” જોકે, બીજા તબક્કાની તપાસ ક્યારે ફરી શરૂ થશે તેની કોઈ તારીખ હજી નક્કી કરવામાં આવી નથી.
પ્રથમ તબક્કાની તપાસ અને આતંકવાદીને હથિયારો કેવી રીતે મળ્યા
કોરોનરની પ્રથમ તબક્કાની તપાસ, જે ઓક્ટોબર 2023 માં શરૂ થઈ હતી અને મે તથા ઓગસ્ટ 2024 માં વધુ પુરાવા સાંભળવામાં આવ્યા હતા, તેમાં 15 માર્ચ, 2019 ની ઘટનાઓ અને હત્યાકાંડ પર કટોકટી સેવાઓના પ્રતિભાવ સંબંધિત 10 મુદ્દાઓને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. આતંકવાદીને બે સેમી-ઓટોમેટિક સેન્ટરફાયર રાઇફલ્સ સહિત અન્ય હથિયારો સાથે માત્ર થોડી જ મિનિટોમાં અલ નૂર મસ્જિદમાં 44 ઉપાસકોને મૃત કે મૃત્યુની નજીક છોડી દીધા હતા અને ત્યારબાદ લિનવુડમાં વધુ સાત લોકોને માર્યા હતા.
ટેરેન્ટ તેના ગેમિંગ મિત્ર દ્વારા ન્યૂઝીલેન્ડનું ફાયરઆર્મ્સ લાઇસન્સ મેળવવામાં સફળ રહ્યો હતો, જેને તેના ચરમપંથી રાજકીય મંતવ્યો અને તેની જાતિવાદી તથા ઇસ્લામ વિરોધી માન્યતાઓ વિશે જાણ હતી. આ મિત્ર અને મિત્રના પિતાએ રેફરી તરીકે કામ કર્યું હતું. આતંકવાદીએ ઓગસ્ટ 2017 માં ન્યૂઝીલેન્ડ પહોંચ્યાના માત્ર 15 દિવસ પછી જ લાઇસન્સ માટે અરજી કરી હતી, અને હુમલાના સમયે તેની પાસે સ્ટાન્ડર્ડ એ-કેટેગરીનું લાઇસન્સ હોવા છતાં, મેગેઝીનનો ઉપયોગ કરીને તેણે રાઇફલોને પ્રતિબંધિત ઇ-કેટેગરીની લશ્કરી-શૈલીની સેમી-ઓટોમેટિક રાઇફલોમાં ફેરવી દીધી હતી.
