બંધારણીય સત્તાનો દુરુપયોગ થયો, બોસ્ટનના જજ લિયો સોરોકિને 42 પાનાના ચુકાદામાં ટ્રમ્પની નીતિને ફગાવી; 20 થી 50 ગણો તોતિંગ વધારો રદ થતાં સિલિકોન વેલી અને ભારતીય આઇટી ક્ષેત્રને અદભૂત રાહત
New Jersey થી વરિષ્ઠ પત્રકાર સમીર શુક્લનો અહેવાલ
અમેરિકામાં કાર્યરત વૈશ્વિક ટેકનોલોજી કંપનીઓ અને ખાસ કરીને ભારતીય આઇટી પ્રોફેશનલ્સ માટે એક બહુ મોટા અને ઐતિહાસિક સમાચાર સામે આવ્યા છે. યુએસ (US) ના એક ફેડરલ જજે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા H-1B વિઝાની નવી અરજીઓ પર લાદવામાં આવેલી $1,00,000 (અંદાજે 96 લાખ રૂપિયા) ની વાર્ષિક ફીના વટહુકમને રદબાતલ ઠેરવ્યો છે. અદાલતે આ આકરા ચાર્જને સંપૂર્ણપણે ગેરકાનૂની ગણાવ્યો છે અને નોંધ્યું છે કે આ ફી ફેડરલ વહીવટી કાયદા અને અમેરિકન બંધારણનું સીધું ઉલ્લંઘન કરે છે.
બોસ્ટનના યુએસ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ લિયો સોરોકિને 20 ડેમોક્રેટિક રાજ્યોના એટર્ની જનરલ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર આ વિસ્તૃત 42 પાનાનો ચુકાદો આપ્યો છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસને ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં ઇમિગ્રેશન નિયમો કડક કરવા માટે આ ફીની જાહેરાત કરી હતી. કોર્ટના આ આદેશથી વર્તમાન વિઝા દરોમાં કરવામાં આવેલો 20 થી 50 ગણો તોતિંગ વધારો તાત્કાલિક અસરથી રદ થઈ ગયો છે, જોકે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર આ ચુકાદા સામે ઉપલી અદાલતમાં અપીલ કરે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
ચુકાદાના મુખ્ય અને મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ:
જજ લિયો સોરોકિને તેમના ચુકાદામાં ટ્રમ્પ પ્રશાસનની નીતિના કાનૂની પાયાને જ તોડી પાડતા નીચે મુજબની મહત્વની ટિપ્પણીઓ કરી છે:
- ફી નહીં પણ ગેરકાનૂની ‘ટેક્સ’: જજ સોરોકિને સ્પષ્ટ કર્યું કે આ ચાર્જ કોઈ સામાન્ય રેગ્યુલેટરી ફી (નિયમનકારી મર્યાદા) નથી, પરંતુ આ એક પ્રકારનો છુપો ‘ટેક્સ’ છે.
- બંધારણીય સત્તાનું ઉલ્લંઘન: યુએસ બંધારણ મુજબ દેશના નાગરિકો કે કંપનીઓ પર ટેક્સ લાદવાની વિશેષ અને સર્વોચ્ચ સત્તા માત્ર ત્યાંની સંસદ (કોંગ્રેસ) પાસે છે, રાષ્ટ્રપતિ પાસે નહીં. તેથી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ પાસે પોતાની મરજીથી આવો ટેક્સ લાદવાની કોઈ કાનૂની સત્તા નહોતી.
- સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના ચુકાદાનો સંદર્ભ: જજે આ ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવા માટે વર્ષ 2026 ના સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા ‘લર્નિંગ રિસોર્સિસ વિરુદ્ધ ટ્રમ્પ’ કેસનો મજબૂત હવાલો આપ્યો હતો. આ ચુકાદાએ અગાઉ ટ્રમ્પની આક્રમક ટેરિફ નીતિઓના મુખ્ય આધારને ગેરબંધારણીય ઠેરવ્યો હતો.
- કાયદાનો ખોટો દુરુપયોગ: ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે આ ટેક્સ લાગુ કરવા માટે ‘ઇમિગ્રેશન એન્ડ નેશનલિટી એક્ટ’ નો સહારો લીધો હતો, પરંતુ કોર્ટે નોંધ્યું કે આ કાયદા અંતર્ગત સરકારને ટેક્સ વસૂલવાની કોઈ સત્તા આપવામાં આવી જ નથી.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર અને વ્હાઇટ હાઉસની દલીલ શું હતી?
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગયા સપ્ટેમ્બરમાં એક વિશેષ ‘રાષ્ટ્રપતિ જાહેરનામા’ (Presidential Proclamation) દ્વારા આ ચાર્જ લાદવાની જાહેરાત કરી હતી.
વહીવટીતંત્રના બચાવમાં મુખ્ય બે મુદ્દાઓ રજૂ કરાયા હતા:
- અમેરિકન વર્કર્સની સુરક્ષા: ટ્રમ્પની દલીલ હતી કે H-1B વિઝા પ્રોગ્રામના કારણે મોટા પાયે અમેરિકન કામદારોની જગ્યાએ વિદેશી કર્મચારીઓ આવી રહ્યા છે, જેનાથી સ્થાનિકોની રોજગારી છીનવાય છે.
- કોમર્સ સેક્રેટરીનો દાવો: કોમર્સ સેક્રેટરી હોવર્ડ લુટનિકે તે સમયે દાવો કર્યો હતો કે મોટી ટેક કંપનીઓ પણ આ નિર્ણયની “સાથે” છે. તેમણે કંપનીઓને વિદેશથી હાયરિંગ કરવાના બદલે “અમેરિકન નાગરિકોને જ અદ્યતન ટ્રેનિંગ આપવા” માટે ઉગ્ર વિનંતી કરી હતી.
સિલિકોન વેલી અને ભારતીય આઇટી ઉદ્યોગ માટે ‘લાઇફલાઇન’
કોર્ટનો આ ચુકાદો અમેરિકાના આર્થિક હબ ગણાતા સિલિકોન વેલી (ટેક ઉદ્યોગ) અને ભારતની મોટી આઇટી કંપનીઓ માટે અમૃત સમાન સાબિત થયો છે, કારણ કે યુએસ અર્થતંત્રમાં ટેક સેક્ટર આ પ્રોગ્રામ પર સૌથી વધુ નિર્ભર છે.
- મોટી વૈશ્વિક કંપનીઓ પર અસર: એકલા એમેઝોન (Amazon) કંપની પાસે વર્ષ 2025 ના પ્રથમ છ મહિનામાં જ 10,000 થી વધુ H-1B વિઝા મંજૂર થયા હતા, જ્યારે માઇક્રોસોફ્ટ (Microsoft) અને મેટા (Meta – ફેસબુક) બંને કંપનીઓએ 5,000 થી વધુ વિઝાનો આંકડો વટાવ્યો હતો. જો ટ્રમ્પની નીતિ અમલમાં આવી હોત તો આ કંપનીઓ પર અબજો ડોલરનો બોજ પડ્યો હોત.
શું છે H-1B વિઝા પ્રોગ્રામ અને તેનું ગણિત?
કમ્પ્યુટર ક્ષેત્રનો દબદબો: H-1B વિઝા મેળવનારા કુલ વૈશ્વિક કર્મચારીઓમાંથી અંદાજે બે-તૃતીયાંશ (આશરે 66%) લોકો આઇટી અને કમ્પ્યુટર ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા હોય છે, જેમાં સૌથી મોટો હિસ્સો ભારતીય એન્જિનિયરોનો હોય છે. કોર્ટના આ હસ્તક્ષેપથી ભારતીય આઇટી સેક્ટરે મોટો રાહતનો શ્વાસ લીધો છે.
શરૂઆત: આ લોકપ્રિય વિઝા પ્રોગ્રામની શરૂઆત વર્ષ 1990 માં કરવામાં આવી હતી. તે અમેરિકન કંપનીઓને વિશ્વભરમાંથી સ્કીલ્ડ (ઉચ્ચ કુશળ) વિદેશી કર્મચારીઓને પોતાના દેશમાં લાવીને 6 વર્ષ સુધી નોકરી પર રાખવાની કાનૂની મંજૂરી આપે છે.
વિઝાની વાર્ષિક સંખ્યા: દર વર્ષે આ પ્રોગ્રામ હેઠળ 65,000 સામાન્ય વિઝા અને ઉચ્ચ શૈક્ષણિક ડિગ્રી (માસ્ટર્સ કે પીએચડી) ધરાવતા નિષ્ણાતો માટે વધારાના 20,000 વિઝા બહાર પાડવામાં આવે છે.
