નીતિશ કુમાર પાવર સેન્ટરથી દૂર, 20 વર્ષમાં પ્રથમવાર નીતિશ કુમારે ગૃહ વિભાગ છોડ્યો; ડેપ્યુટી સીએમ સમ્રાટ ચૌધરી બન્યા સત્તાના નવા કેન્દ્ર
BJP dominates Bihar cabinet : બિહારમાં નીતિશ કુમારના ઐતિહાસિક શપથ ગ્રહણના લગભગ 30 કલાકની અંદર, શુક્રવારે 26 મંત્રીઓના વિભાગોની વહેંચણી કરવામાં આવી છે. આ વખતે કેબિનેટમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો. લગભગ 20 વર્ષમાં આ પહેલીવાર બન્યું છે કે નીતિશ કુમારે ગૃહ વિભાગ (Home Department) પોતાની પાસે રાખ્યો નથી. હવે ડેપ્યુટી સીએમ સમ્રાટ ચૌધરી નીતિશ સરકારમાં ગૃહ મંત્રાલય સંભાળશે.
નવી NDA સરકારની રચના પછી સત્તા-સંતુલનની તસવીર હવે વધુ સ્પષ્ટ થઈ રહી છે. ભલે મુખ્યમંત્રી પદ ફરી એકવાર નીતિશ કુમારના હાથમાં ગયું હોય, પરંતુ તેમના નેતૃત્વ હેઠળની કેબિનેટમાં શક્તિ-સમીકરણો સંપૂર્ણપણે બદલાયેલા દેખાય છે. મંત્રીઓની સંખ્યાથી લઈને હેવીવેઇટ મંત્રાલયોની ફાળવણી સુધી, દરેક જગ્યાએ ભાજપે JDU ની સરખામણીમાં સ્પષ્ટ સરસાઈ મેળવી છે, જે દર્શાવે છે કે NDA સરકારમાં ભાજપ હવે સ્પષ્ટપણે ડ્રાઇવિંગ સીટ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
મંત્રીમંડળમાં વિભાગોની વહેંચણી શાસન-વ્યવસ્થા પર કોની પકડ મજબૂત છે તે નક્કી કરે છે. ગૃહ વિભાગ, જેમાં પોલીસ, આંતરિક સુરક્ષા અને કાયદો-વ્યવસ્થા જેવા સંવેદનશીલ પાસાઓનો સમાવેશ થાય છે, તે હંમેશા મુખ્યમંત્રીનો વિભાગ માનવામાં આવતો હતો. આ વિભાગનું સમ્રાટ ચૌધરીને સોંપાવું એ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે ભાજપ સત્તાના કેન્દ્રમાં પહોંચી ગયું છે. આ ઉપરાંત, કૃષિ, સહકારિતા, વન-પર્યાવરણ, પ્રવાસન, શ્રમ સંસાધન, પશુપાલન, નગર વિકાસ, અને પથ નિર્માણ જેવા પ્રભાવશાળી અને મોટા બજેટવાળા વિભાગો પણ ભાજપના મંત્રીઓને મળ્યા છે. આ મંત્રાલયોનો વહીવટી હસ્તક્ષેપ વ્યાપક હોય છે અને તેની સીધી અસર ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર, ખેડૂતો અને શહેરી મતદારો સુધી પહોંચે છે.
ગૃહ વિભાગ મળવાથી ડેપ્યુટી સીએમ સમ્રાટ ચૌધરી નું કદ અચાનક ઘણું વધી ગયું છે. હવે ગૃહ મંત્રી તરીકે સમ્રાટ ચૌધરીની સત્તા સીધી પોલીસ અને વહીવટી તંત્રમાં દેખાશે, જેમાં ક્રાઇમ કંટ્રોલ, સુરક્ષા અને શીર્ષ અધિકારીઓ પર સીધી પકડની જવાબદારીનો સમાવેશ થાય છે. આનાથી સ્પષ્ટ સંકેત મળે છે કે આવનારા સમયમાં ભાજપ વહીવટી સ્તરે પોતાનો પ્રભાવ વધારશે.
આ વખતે નીતિશ કુમાર પાસે સૌથી ઓછા વિભાગો છે. તેમણે પોતાની પાસે માત્ર સામાન્ય વહીવટ, કેબિનેટ સચિવાલય, દેખરેખ અને ચૂંટણી વિભાગો રાખ્યા છે, જે મુખ્યમંત્રી કાર્યાલયની ઔપચારિક જવાબદારીઓ માનવામાં આવે છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે નીતિશ કુમારની ભૂમિકા હવે વધુ સહમતિ-આધારિત અને વ્યવસ્થાપન-કેન્દ્રિત બની ગઈ છે, જ્યારે દૈનિક વહીવટની લગામ ભાજપના હાથમાં છે. જેડીયુએ નાણાં મંત્રાલય પોતાના વરિષ્ઠ મંત્રી બિજેન્દ્ર પ્રસાદ યાદવ પાસે રાખ્યું છે, પરંતુ રાજકીય અને વહીવટી પ્રભાવની દૃષ્ટિએ ભાજપને મળેલા અન્ય વિભાગોનું જમીન પરનું અસરકારક ક્ષેત્ર ઘણું મોટું છે.
નવી નીતિશ સરકારમાં કુલ 26 મંત્રીઓ છે, જેમાં ભાજપના 14 અને JDU ના 8 મંત્રીઓનો સમાવેશ થાય છે. સંખ્યાની દૃષ્ટિએ પણ આ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે આ વખતે ભાજપ ગઠબંધનમાં ‘બિગ બ્રધર’ની ભૂમિકામાં છે. આ સાથે, નીતિશ કુમારે 10મી વખત બિહારના મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લઈને સૌથી વધુ વખત સીએમ બનવાનો રેકોર્ડ પણ બનાવ્યો છે.
