રાજ્યનું ‘ગ્રોથ એન્જિન’ યુવાધનને બચાવવા સામે ક્યા પડકારો છે?

New Jerseyથી વરિષ્ઠ પત્રકાર સમીર શુક્લનો અહેવાલ
alcohol and drug addiction increasing ? : ગુજરાતને ભારતનું ગ્રોથ એન્જિન કહેવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે ગુજરાતીઓ વેપારમાં અવ્વલ છે. પરંતુ વેપારી સમજશક્તિ ધરાવતી આ પ્રજામાં એક દૂષણે દાટ વાળ્યો છે. આ દૂષણ એટલે દારૂ અને ડ્રગ્સ.

છેલ્લા દસ વર્ષના આંકડાઓ બતાવે છે કે, ગુજરાતમાં દારૂ અને ડ્રગ્સની ઘૂસણખોરી બહુ જ મોટા પાયે થઈ રહી છે, અને આ આંકડાઓ ખુદ રાજ્ય સરકારે વિધાનસભા ગૃહમાં જાહેર કર્યા છે.

ગુજરાતમાં ડ્રગ્સના કાળા કારોબાર માટેનું પ્રવેશદ્વાર રાજ્યનો 1600 કિલોમીટર લાંબો દરિયાકિનારો બની ગયો છે. ડ્રગ્સ સપ્લાયરો અને માફિયાઓ આ દરિયાકિનારાનો ફાયદો ઉઠાવીને ગુજરાતને ભારતમાં ડ્રગ્સ ઘુસાડવાનું એપીસેન્ટર બનાવી રહ્યા છે.

ચોંકાવનારા સરકારી આંકડા: દૂષણના શિકાર યુવાનો

માહિતી/તથ્યસંભવિત સ્રોતનો પ્રકાર
ગુજરાતમાં 1600 કિલોમીટર લાંબો દરિયાકિનારો ડ્રગ્સ માટેગુજરાત ATS, NCB નિવેદનો
છેલ્લા 3 વર્ષમાં ₹16 હજાર કરોડનું ડ્રગ્સ જપ્તગુજરાત વિધાનસભા ગૃહ વિભાગના આંકડા
711 મૃત્યુ અને 371 ભોગ (2013-2022)નેશનલ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB ADSI Reports)
ડ્રગ્સ સપ્લાયર્સ તરીકે પાકિસ્તાન, ઈરાન, અફઘાનિસ્તાનની ભૂમિકાDRI, NCB, કોસ્ટ ગાર્ડની પ્રેસ નોટ્સ
ડાર્ક વેબ, પાર્સલો દ્વારા ડ્રગ્સ ઘુસાડવાની પદ્ધતિગુજરાત પોલીસ/NCBના કેસના અહેવાલો

સવાલ: આંતરરાષ્ટ્રીય માફિયાઓ અને સ્થાનિક નેટવર્ક

સવાલ એ છે કે, ગુજરાતમાં ડ્રગ્સની આ ઘૂસણખોરી અને વેપલા માટે કોણ જવાબદાર છે?

1. ડ્રગ્સના વેપલામાં સામેલ કયા કયા અસામાજિક તત્વો શામેલ છે? અમદાવાદની જ જો વાત કરીએ તો, શહેરના દાણીલીમડા, શાહ આલમ, જુહાપુરા અને વેજલપુર વિસ્તાર પેડલિંગ હબ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. બીજી તરફ, સિંધુ ભવન, રાજપથ રંગોલી રોડ અને સાયન્સ સિટી જેવા સમૃદ્ધ વિસ્તારો MDMA અને મેફેડ્રોન જેવા ‘પાર્ટી ડ્રગ્સ’ના વપરાશ માટે હોટસ્પોટ ગણાય છે.

2. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કયા માથાઓ ગુજરાતને ડ્રગ્સ ઘુસાડવાનું પ્રવેશદ્વાર બનાવવા વર્ષોથી મથામણ કરી રહ્યા છે?

ગુજરાતનો દરિયાકિનારો પાકિસ્તાનથી નજીક હોવાના લીધે આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ્સ માફિયાઓ માટે ડ્રગ્સ ઘુસાડવા માટેનો સિલ્ક રૂટ બની ગયો છે.

  • પાકિસ્તાની ડ્રગ્સ માફિયાઓ દ્વારા માછીમારીની આડમાં બોટ દ્વારા ડ્રગ્સનો જથ્થો ગુજરાતની દરિયાઈ સીમામાં લાવવામાં આવે છે.
  • પાકિસ્તાન ઉપરાંત ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાનમાંથી આવતા ડ્રગ્સને ગુજરાતની દરિયાઈ સીમામાંથી ઘૂસાડાય છે અને પછી દેશમાં અન્ય સ્થળોએ પહોંચાડાય છે.
  • ગુજરાત ATS, કોસ્ટ ગાર્ડ અને NCB જેવી એજન્સીઓએ ભૂતકાળમાં કરાંચીના રહેવાસીઓ સહિત પાકિસ્તાની ડ્રગ્સ ડીલરોને ઝડપી પાડ્યા છે.
  • અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને, ડ્રગ્સ માફિયાઓ ડાર્ક વેબ અને ઇન્ટરનેટ દ્વારા યુકે, યુએસ અને કેનેડા જેવા દેશોમાંથી પણ પાર્સલો મારફતે હાઇબ્રિડ ગાંજો અને લિક્વિડ ડ્રગ્સ ઘુસાડવાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છે.

3. છેલ્લા દસ વર્ષમાં કુલ કેટલા અપરાધીઓની ધરપકડ કરી સજા ફટકારવામાં આવી છે? (આ પ્રશ્નનો ચોક્કસ દસ વર્ષનો રાજ્યવ્યાપી આંકડો જાહેર સ્રોતમાં તાત્કાલિક ઉપલબ્ધ નથી.) જોકે, સુરક્ષા એજન્સીઓના આંકડા મુજબ, છેલ્લા 1 વર્ષમાં 300થી વધુ ડ્રગ્સ પેડલર્સ વિરુદ્ધ આકરી કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.

4. જો કાયદાના રખેવાળો સખત અને કડક રીતે કામગીરી કરી રહ્યા છે તો પછી ડ્રગ્સનું વેચાણ કેમ સતત વધી રહ્યું છે? એજન્સીઓની કાર્યવાહી છતાં ડ્રગ્સનું વેચાણ વધી રહ્યું હોવાનું બે મુખ્ય કારણો પરથી સમજી શકાય છે:

  • નવા માર્ગો: ડ્રગ્સ માફિયાઓ દરિયાકિનારાના ચુસ્ત બંદોબસ્તને ટાળવા માટે નવા અને છુપાયેલા મોડસ ઓપરેન્ડી અપનાવી રહ્યા છે, જેમ કે માલસામાનના કન્ટેનર, લિક્વિડ ફોર્મમાં ડ્રગ્સ છુપાવવું, અથવા ફોરેન પોસ્ટ ઓફિસ મારફતે પાર્સલમાં ડ્રગ્સ મોકલવું.
  • સંકલનનો પડકાર: ડ્રગ્સનો વેપાર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલે છે, જેને તોડવા માટે સ્થાનિક, રાજ્ય અને કેન્દ્રીય એજન્સીઓ તેમજ વિદેશી ટીમો વચ્ચે જટિલ અને સતત સંકલન જરૂરી છે.

5. ગુજરાત સરકારના આંકડાઓ બતાવે છે કે છેલ્લા 3 વર્ષમાં 16 હજાર કરોડ રૂપિયાનું ડ્રગ્સ દરિયાઈ માર્ગે ગુજરાતના બંદરો પર પહોંચ્યું. તો આ ડ્રગ્સ માફિયાઓ કોણ કોણ છે? આ ડ્રગ્સ માફિયાઓમાં મુખ્યત્વે પાકિસ્તાન, ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાન સ્થિત આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ્સ કાર્ટેલનો સમાવેશ થાય છે. ગુજરાત પોલીસ દ્વારા આ માફિયાઓ પર બાજ નજર રાખવામાં આવી રહી છે અને ઘણી વખત પાકિસ્તાની ડ્રગ્સ માફિયાઓના નેટવર્કને સફળતાપૂર્વક તોડી પાડવામાં આવ્યું છે.

‘ડ્રાય સ્ટેટ’ ગુજરાત: દારૂબંધી એક સુપરહિટ નાટક!

ભ્રષ્ટાચારના આશીર્વાદથી બુટલેગરોનું શાસન અવિરત: જવાબદારી નાગરિકોની પણ
ગુજરાતમાં દારૂબંધી છે, આવું અનેક લોકો છાતી ફુલાવીને કહે છે. કહે છે કે, “Gujarat is a Dry State”. પણ દારૂબંધીના નામે આ રાજ્યમાં એટલા નાટકો ભજવાઈ ચૂક્યા છે કે બીજા કોઈ નાટકોના ગજ વાગે નહીં. દારૂબંધીનું નાટક એટલું સુપરહિટ રહ્યું છે કે તેને ના તો જરૂર પડે છે કોઈ મંચની, થિયેટરની કે પરખાયેલા કલાકારોની. પોલીસ, રાજકારણીઓ, બુટલેગરો અને કેટલાક દારૂ પીવાના શોખીનો દ્વારા વર્ષોથી આ નાટક ભજવાઈ રહ્યું છે, જે દાયકાઓથી સુપર-ડુપર હિટ ચાલી રહ્યું છે.

રૂપિયાથી તિજોરીઓ છલકાય છે, વિવિધ ચૂંટણીઓમાં મતો પણ મળે છે; બસ દારૂની પોટલી કે બાટલી ધરો અને મત પાક્કા કરો. છેલ્લા અઢી દાયકા કરતાં વધુ સમયથી હું સમીર નવનીતભાઈ શુક્લ પત્રકારત્વ ક્ષેત્રમાં છું. આ સળગતો મુદ્દો સતત ચિતાની જેમ સળગી રહ્યો છે. એકનો એક પ્રશ્ન વર્ષોથી પૂછાઈ રહ્યો છે અને ઘૂંટાઈ રહ્યો છે કે,

ગુજરાત જેવા Dry Stateમાં દારૂબંધી હોવા છતાં છૂટથી દારૂ કેમ મળે છે?

બુટલેગર રાજ અને રાજકારણ

દારૂબંધી ધરાવતા ગુજરાતમાં જો દારૂ બને કે બહારના રાજ્યોથી લાવીને વેચાય તો જ કાયદાના રખેવાળોની તિજોરીઓ રૂપિયાથી છલકાય.

  • બુટલેગરોને કોણ સાચવે છે?
  • દારૂ બને છે ક્યાં? કોણ કોણ બનાવે છે ને વેચે છે?
  • દર વર્ષે ગેરકાયદે વેચાતા દારૂનું ટર્નઓવર કેટલા રૂપિયાનું છે? (આ ટર્નઓવર કરોડોમાં હોવાનું નિશ્ચિત છે.)

કુખ્યાત બુટલેગર રહી ચૂકેલા લતીફના સમયથી જોકે આ મુદ્દો સતત પૂછાતો અને ચર્ચાતો રહ્યો છે. રાજકારણીઓએ લતીફને સાચવ્યો તેમાં કોઈ બેમત નથી, તેને બેકિંગ આપ્યું, તેના કરતૂતોનો ઢાંકપીછોડો કરતા રહ્યા. કહેવાય છે કે અતિની કોઈ ગતિ નથી હોતી, એમ અંતે લતીફનું રાજકારણીઓના ઇશારે જ એન્કાઉન્ટર કરવું પડ્યું. આ વાત જગ જાહેર છે.

અહીં સવાલ એ છે કે, કડક કાયદા હોવા છતાં બુટલેગરો કોના આશીર્વાદથી ફૂલ્યા-ફાલ્યા છે?

જવાબ એક જ છે: ભ્રષ્ટાચાર, ભ્રષ્ટાચાર, અને માત્ર ભ્રષ્ટાચાર.

છેલ્લા અનેક દાયકાઓથી ગુજરાતમાં બે જ સરકારનું રાજ ચાલ્યું છે: કોંગ્રેસ અને ભાજપ. એમાંય છેલ્લા 30 વર્ષથી ગુજરાતમાં ભાજપની જ સરકાર રાજ-કાજ ચલાવે છે. આટલા વર્ષોમાં અનેક નેતાઓ આવ્યા અને ગયા, પોલીસ અધિકારીઓ બદલાયા પરંતુ બુટલેગરોનું શાસન અવિરતપણે ચાલી રહ્યું છે. ઝેરી દારૂથી અસંખ્ય લોકોના મોત થઈ ચૂક્યા છે, પરંતુ ભૂતકાળની કે હાલની ઘટનાઓથી સરકાર, કાયદાના રખેવાળો કે દારૂ પીનારાઓએ કોઈ બોધપાઠ લીધો નથી કે લેવા માગતા નથી.

પોલીસના પટ્ટા એના એ જ છે, હા, અડ્ડાઓની સંખ્યા વધી ગઈ. આજ અડ્ડાઓને કારણે પોલીસનો પટ્ટો એક રીતે વધુ મજબૂત બનતો ગયો. પટ્ટા ઉતારી કાઢવાની વાત માત્ર રાજકારણ સમજો.

નાગરિકોની જવાબદારી: ‘મારે શું?’ની માનસિકતા

એક વાત સમજી લેવાની જરૂર છે, જે કોઈ રાજ્યમાં કાયદો નબળો પડે તો તેની પાછળ જવાબદાર નાગરિકો જ મનાય છે. દરેક ક્ષેત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર વધ્યો છે, તો તેની પાછળ જવાબદાર જનતા જ મનાય છે—લાંચ આપનારાઓ કે કાયદો તોડનારાઓ જ.

મોટાભાગના લોકોને ગમે તે રીતે પોતાનો રસ્તો કાઢી લેવો છે. ‘મારે કેટલા ટકા?’ કે ‘મારે શું?’ ની માનસિકતાએ જ દેશને ખોખલો કરી નાખ્યો છે. રસ્તો અપનાવે છે ભ્રષ્ટાચારનો, લાંચ આપવાનો. દેશના નાગરિકોની સહમતિ વગર ભ્રષ્ટાચાર વધવો શક્ય નથી.

જો દેશનો એકે એક નાગરિક સ્વયં શિસ્તમાં રહે, રાષ્ટ્રધર્મ નિભાવે, તો જ દેશ સ્વસ્થ અને સ્વચ્છ રહી શકે, ખરા અર્થમાં સાચી દિશામાં વિકાસનું પગલું આગળ વધારી શકશે. નહિતર આ જ રીતે ભ્રષ્ટાચાર નામની ઊધઈ દેશને ખોખલી કરતી રહેશે.

આ જ કારણ છે કે ગુજરાતમાં અનેક પ્રકારના ભ્રષ્ટાચારો પૈકી દારૂબંધી માત્ર નાટક બની ચૂક્યું છે. આ નાટક દરેક જિલ્લામાં, દરેક શહેરમાં, એકે એક ગામડામાં નાના-મોટા પાયે રોજેરોજ ભજવાતું રહે છે, અને કાયદો કઠપૂતળીની જેમ બિચારો થઈને નાચ્યા કરે છે.