“ભાજપનો ડર હોવાની દલીલો ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ વારંવાર થાય છે, પરંતુ તેના કોઈ નક્કર પુરાવા નથી” – ટ્રિબ્યુનલનો મહત્વનો ચુકાદો
ન્યુઝીલેન્ડની ‘ઇમિગ્રેશન એન્ડ પ્રોટેક્શન ટ્રિબ્યુનલ’ (Immigration and Protection Tribunal) દ્વારા એક ભારતીય પુરુષની શરણાર્થી (Refugee) તરીકેની સુરક્ષા મેળવવાની અપીલને નકારી કાઢવામાં આવી છે. ટ્રિબ્યુનલે અરજદારની એ દલીલનો સખત વિરોધ કર્યો છે જેમાં દાવો કરાયો હતો કે, સમગ્ર ભારતમાં “ભાજપ (BJP) ના પ્રભાવનું વ્યાપક નેટવર્ક” હોવાને કારણે તેના માટે ભારત પરત ફરવું અસુરક્ષિત છે.
June 4 ના રોજ જાહેર કરાયેલા નિર્ણયમાં, ટ્રિબ્યુનલે ઉત્તર પ્રદેશના રહેવાસી આ વ્યક્તિની અપીલને બરખાસ્ત કરી દીધી હતી. આ વ્યક્તિએ દાવો કર્યો હતો કે વર્ષ 2020-21 ના ખેડૂત આંદોલનોમાં સક્રિય હોવાને કારણે તેને ભારતમાં સતામણી (Persecution) નો વાસ્તવિક ડર છે.
તે વ્યક્તિએ જણાવ્યું હતું કે તે દિલ્હી સરહદ નજીક પ્રદર્શનકારીઓને ભોજન અને અન્ય સામગ્રી પહોંચાડવા સહિત આંદોલનને સમર્થન આપવામાં સામેલ હતો. તેણે દાવો કર્યો હતો કે તેને પોલીસ દ્વારા રોકીને માર મારવામાં આવ્યો હતો, સત્તાધારી ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ના સમર્થકો દ્વારા તેના પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો, અને તેના પરિવારને પણ ધમકીઓ આપવામાં આવી હતી.
જો કે, ટ્રિબ્યુનલે તારણ કાઢ્યું કે તેણે વર્ણવેલી ઘટનાઓ માત્ર ખેડૂત આંદોલનના તે ચોક્કસ સમયગાળા પૂરતી જ મર્યાદિત હતી અને તે ભવિષ્યના કોઈ વાસ્તવિક જોખમને દર્શાવતી નથી. ટ્રિબ્યુનલે નોંધ્યું કે, “આ ઘટનાઓની મુખ્ય વિશેષતા એ છે કે અરજદાર પ્રત્યેનો આક્રોશ ખેડૂત આંદોલનની સમાપ્તિ સાથે જ પૂરો થઈ ગયો હતો.”
ભાજપના દેશવ્યાપી ‘નેટવર્ક’ની દલીલ પુરાવા વિનાની
આ કાનૂની નિર્ણયનો સૌથી મહત્વનો ભાગ અરજદાર દ્વારા ભાજપના વ્યાપક પ્રભાવ અંગે કરાયેલી રજૂઆતના જવાબમાં આવ્યો હતો. અરજદારના વકીલે દલીલ કરી હતી કે ટ્રિબ્યુનલે એવું માની ન લેવું જોઈએ કે તે ભારતના અન્ય કોઈ મોટા શહેરમાં સુરક્ષિત રીતે આંતરિક સ્થાનાંતર (Internal relocation) કરી શકે છે, કારણ કે “સમગ્ર ભારતમાં ભાજપના પ્રભાવનું એક વ્યાપક નેટવર્ક અસ્તિત્વ ધરાવે છે.”
ટ્રિબ્યુનલે આ દલીલને અસ્પષ્ટ અને પુરાવા વિનાની ગણાવીને ફગાવી દીધી હતી. ટ્રિબ્યુનલે કહ્યું કે વકીલ એ સ્પષ્ટ કરી શક્યા નથી કે આવા નેટવર્કમાં કોનો સમાવેશ થાય છે, તેનો હેતુ શું છે, તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે, તેની માહિતી કોની પાસે છે, તે કેટલું વિશ્વસનીય છે, અથવા ભાજપ વહીવટીતંત્રનું કયું સ્તર તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે, “ભાજપનો ડર હોવાનો દાવો કરનારા લોકો દ્વારા ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ આવી રજૂઆતો અવારનવાર કરવામાં આવે છે, પરંતુ આવા કોઈ ‘નેટવર્ક’ ના અસ્તિત્વ કે તેના ઉપયોગને સાબિત કરતા કોઈ વજૂદવાળા પુરાવા નથી.”
“તેની તમામ ખામીઓ છતાં, ભારત એક પ્રમાણમાં ખુલ્લો અને કાર્યશીલ લોકશાહી દેશ છે જ્યાં કાયદાના શાસન (Rule of law) ને વ્યાપકપણે માન આપવામાં આવે છે.”
ટ્રિબ્યુનલે વધુમાં ઉમેર્યું, “ભલે પત્રકારો માટે અમુક પડકારો હોય, પરંતુ ત્યાં મુક્ત મીડિયા (Open media) અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આ એક એવો દેશ પણ છે જ્યાં રાજકારણીઓ પોતાની વફાદારી (પક્ષ) બદલવા માટે જાણીતા છે. જો આવું કોઈ વ્યવસ્થિત નેટવર્ક અસ્તિત્વમાં હોત, તો કન્ટ્રી ઇન્ફોર્મેશન (દેશના સત્તાવાર અહેવાલો) માં તેની નોંધ ચોક્કસ હોત, જે વાસ્તવમાં નથી.”
સામાન્ય પરિસ્થિતિના આધારે શરણાર્થીનો દરજ્જો ન મળી શકે
ટ્રિબ્યુનલે સ્વીકાર્યું કે ભારતમાં માનવાધિકાર સંબંધિત સમસ્યાઓ છે અને પોલીસમાં ભ્રષ્ટાચાર પણ છે, પરંતુ શરણાર્થીનો દરજ્જો માત્ર દેશની સામાન્ય પરિસ્થિતિઓના આધારે આપી શકાય નહીં. જોખમનું મૂલ્યાંકન હંમેશાં ચોક્કસ વ્યક્તિ, તેની વ્યક્તિગત પરિસ્થિતિ અને તેના સ્થાનિક વિસ્તારના સંદર્ભમાં થવું જોઈએ.
નિર્ણયમાં જણાવાયું છે કે, “એ સ્વીકાર્ય છે કે ભારત રાષ્ટ્રીય સ્તરે, તેની વિવિધ સંસ્કૃતિઓ, સામાજિક અને રાજકીય પરિદ્રશ્યો વચ્ચે, જુદા જુદા પ્રકારના માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનો જુએ છે. પરંતુ શરણાર્થીનો દરજ્જો સામાન્યીકૃત પરિસ્થિતિઓ (Generalised conditions) પર આધારિત હોતો નથી. તે ચોક્કસ વ્યક્તિને તેના ચોક્કસ વિસ્તારમાં કેટલું જોખમ છે તેના પર નિર્ભર કરે છે.”
ટ્રિબ્યુનલે અરજદારના કેસની સરખામણી ભૂતકાળમાં પ્રો-ખાલિસ્તાની શીખ કાર્યકરોને મળેલા શરણાર્થી સંરક્ષણના સફળ કેસો સાથે કરવાની દલીલને પણ નકારી કાઢી હતી. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે વર્ષ 2020–21 નું ખેડૂત આંદોલન કોઈ જાતિ કે ધર્મ આધારિત નહોતું, ભલે તેમાં પંજાબના ઘણા શીખ ખેડૂતો સામેલ હતા. ટ્રિબ્યુનલે કહ્યું, “વાસ્તવમાં, આ આંદોલન એક વિશાળ, અખિલ ભારતીય ગઠબંધન હતું, જેણે વિવિધ ધર્મો અને રાજ્યોના વિવિધ કૃષિ જૂથોને એક કર્યા હતા.”
અરજદારે દલીલ કરી હતી કે ખેડૂત આંદોલન દરમિયાન બનેલી ઘટનાઓને કારણે તે પોલીસ અને ભાજપના સમર્થકોની નજરમાં આવી ગયો હતો. પરંતુ ટ્રિબ્યુનલે નોંધ્યું કે તે પોલીસ રેકોર્ડમાં “ખૂબ જાણીતો” (Well-known) હોવાનો કોઈ દાવો નથી, અને તેના નિવેદનમાં એવું કંઈ નથી જે દર્શાવે કે અત્યારે પણ કોઈ સત્તાવાળાઓ તેનામાં નકારાત્મક રસ ધરાવે છે.
અંતમાં ટ્રિબ્યુનલે જણાવ્યું કે, જો તેના ગામ કે આસપાસના વિસ્તારમાં કોઈ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિ હોત તો પણ તે ભારતમાં અન્ય કોઈ જગ્યાએ સુરક્ષિત રીતે રહી શક્યો હોત. ટ્રિબ્યુનલે દિલ્હી જેવા અતિ મોટા શહેરો અથવા તેના સેટેલાઇટ ટાઉન્સ જેવા કે ફરીદાબાદ અને ગુરુગ્રામનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું કે ઉપલબ્ધ પુરાવાઓ મુજબ ત્યાં તે વ્યક્તિ પર કોઈ જોખમ હોવાનું સાબિત થતું નથી.
ઓરીજીનિલ આર્ટિકલ www.awaaz.co.nz પર પબ્લિશ થયો છે. ઇંગ્લિશમાં જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો.
