ચીનના વૈશ્વિક નિયંત્રણનો મુકાબલો કરવા બંને દેશો વચ્ચે ઐતિહાસિક સમજૂતી, વ્હાઇટ હાઉસમાં ટ્રમ્પ-અલ્બાનીઝે કર્યા હસ્તાક્ષર; ઓસ્ટ્રેલિયાના દુર્લભ ખનિજો સુધી અમેરિકાની પહોંચ વધશે, ‘AUKUS’ ભાગીદારીને પણ બળ
US-Australia Agreement : અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયાના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષો વચ્ચે એક વ્યૂહાત્મક કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. સોમવારે વ્હાઇટ હાઉસમાં યોજાયેલી દ્વિપક્ષીય બેઠક પછી, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને વડાપ્રધાન એન્થની અલ્બાનીઝે $8.5 અબજ ના મહત્ત્વપૂર્ણ ખનિજ કરાર (Critical Minerals Deal) પર મહોર મારી છે. આ કરારનો મુખ્ય હેતુ ચીનના દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજો (Rare Earth Minerals) ના નિકાસ પરના સખત નિયંત્રણનો સામનો કરવાનો છે.
કરારની મુખ્ય વિગતો અને ટ્રમ્પનો દાવો
આ કરાર હેઠળ અમેરિકા હવે ઓસ્ટ્રેલિયાના સમૃદ્ધ દુર્લભ ખનિજ સંસાધનો સુધી વધુ સરળતાથી પહોંચી શકશે. આ પગલું એવા સમયે લેવાયું છે જ્યારે ચીને તેના રેયર-અર્થ મિનરલ્સના નિકાસ પર નિયંત્રણો કડક કર્યા છે, જેના કારણે બંને મહાસત્તાઓ વચ્ચે તણાવ વધવાની સંભાવના છે.
- ટ્રમ્પનો દાવો: કરાર પછી ટ્રમ્પે કહ્યું કે, “લગભગ એક વર્ષમાં, આપણી પાસે એટલી મોટી માત્રામાં ક્રિટિકલ મિનરલ્સ હશે કે શું કરવું તે સમજાશે નહીં. તે માત્ર બે ડૉલર બરાબર રહી જશે.” તેમણે કહ્યું કે આ કરાર ઘણા મહિનાઓની વાતચીત પછી થયો છે.
- સંબંધો નવી ઊંચાઈ પર: વડાપ્રધાન અલ્બાનીઝે આ કરારને અમેરિકા-ઓસ્ટ્રેલિયાના સંબંધોને ‘નવી ઊંચાઈ’ પર લઈ જનારો ગણાવ્યો. આ કરાર બંને દેશોની ભાગીદારીને આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક બંને મોરચે મજબૂત બનાવશે અને ચીનના વધતા પ્રભાવને મર્યાદિત કરવાનો તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે.
ચીનના નિયંત્રણનો મુકાબલો: ઓસ્ટ્રેલિયાની ભૂમિકા
ચીનની સરકારે તાજેતરમાં એક આદેશ બહાર પાડ્યો છે, જે મુજબ કોઈ પણ વિદેશી કંપની ચીનમાંથી કાઢવામાં આવેલા રેયર-અર્થ મટિરિયલ્સ ધરાવતા મેગ્નેટની નિકાસ સરકારની પરવાનગી વગર કરી શકશે નહીં.
- ચીનની આર્થિક વ્યૂહરચના: વ્હાઇટ હાઉસના આર્થિક પરિષદના નિર્દેશક કેવિન હૈસેટે કહ્યું કે ચીન આવી નીતિ અપનાવીને વૈશ્વિક ટેક્નોલોજી સપ્લાય ચેઇનને પોતાના નિયંત્રણમાં કરવા માગે છે.
- ઓસ્ટ્રેલિયાનું મહત્ત્વ: તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ઓસ્ટ્રેલિયા, તેના સમૃદ્ધ ખાણકામ અર્થતંત્ર અને સંસાધનોને કારણે, ચીનના આ નિયંત્રણને નબળું પાડવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
- ‘નિયંત્રણ-આધારિત અર્થતંત્ર’: યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે ચીનને ‘નિયંત્રણ-આધારિત અર્થતંત્ર’ ગણાવ્યું અને કહ્યું કે અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશો કોઈના નિયંત્રણમાં રહેશે નહીં.
સુરક્ષા અને AUKUS ગઠબંધન પર ચર્ચા
બંને રાષ્ટ્રાધ્યક્ષોની બેઠકમાં AUKUS સુરક્ષા સમજૂતી પર પણ વિગતવાર ચર્ચા થઈ હતી.
- AUKUS ને મજબૂતી: અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને બ્રિટન વચ્ચેના આ સંરક્ષણ ગઠબંધન વિશે ટ્રમ્પે કહ્યું કે તે હવે વધારે ઝડપથી અને સફળતાપૂર્વક આગળ વધી રહ્યું છે.
- સુરક્ષા નીતિ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ: અલ્બાનીઝે પણ આ કરારને ઓસ્ટ્રેલિયાની સુરક્ષા નીતિ માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાવ્યો હતો.
- નૌકાદળનું નિવેદન: અમેરિકી નૌસેના સચિવ જ્હોન ફેલને કહ્યું કે અમેરિકા આ રક્ષા માળખાને વધુ અસરકારક બનાવવા માંગે છે, જેથી ત્રણેય દેશોને સમાન લાભ મળી શકે.
