આગામી 5 વર્ષમાં વેપાર બમણો કરવાનો લક્ષ્યાંક, પીએમ મોદી અને લક્સન વચ્ચે ટેલિફોનિક વાતચીત: ભારતના 7મા મોટા વેપાર કરારથી યુવાનો અને ખેડૂતો માટે ખુલશે નવા દ્વાર
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ન્યુઝીલેન્ડના વડાપ્રધાન ક્રિસ્ટોફર લક્સન વચ્ચેની ટેલિફોનિક વાતચીત બાદ ભારત-ન્યુઝીલેન્ડ મુક્ત વેપાર કરારની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ સમજૂતીની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે માત્ર 9 મહિનાના ટૂંકા ગાળામાં પૂર્ણ કરવામાં આવી છે, જે બંને દેશો વચ્ચેની મજબૂત રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ દર્શાવે છે.
કરારની મુખ્ય જોગવાઈઓ: નિકાસકારો માટે ‘ગોલ્ડન તક’
વેપાર મંત્રી ટોડ મેક્ક્લેએ આ કરારને ન્યુઝીલેન્ડના નિકાસકારો માટે “વર્લ્ડ ફર્સ્ટ” ગણાવ્યો છે:
- કૃષિ અને બાગાયત: પ્રથમ દિવસથી જ ઘેટાંનું માંસ, ઊન, કોલસો અને લાકડાની 95% નિકાસ પર ડ્યુટી ઝીરો થઈ જશે. સફરજન માટેના ક્વોટામાં બમણો અને કિવીફ્રૂટ માટે ચાર ગણો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
- વાઈન અને મધ: વાઈન પરનો ટેરિફ 150% થી ઘટાડીને 25-50% કરવામાં આવશે. વિખ્યાત ‘માનુકા હની’ પરનો ટેરિફ 66% થી ઘટાડીને માત્ર 16.5% કરવામાં આવશે.
- ડેરી સેક્ટર: ભારતે તેના પાયાના ડેરી બજારને સુરક્ષિત રાખ્યું છે, પરંતુ ન્યુઝીલેન્ડને ઈન્ફન્ટ ફોર્મ્યુલા અને પ્રોટીન કોન્સન્ટ્રેટ્સ જેવી હાઈ-વેલ્યુ પ્રોડક્ટ્સ માટે બજાર પ્રવેશ મળ્યો છે.
ભારતીયો માટે નવી વિઝા જોગવાઈઓ
કરારના બદલામાં ન્યુઝીલેન્ડે ભારતીય વ્યાવસાયિકો માટે બજાર ખોલ્યું છે:
- સ્કિલ્ડ વર્ક વિઝા: ન્યુઝીલેન્ડ દર વર્ષે સરેરાશ 1,667 ભારતીય કુશળ કામદારોને 3 વર્ષના વર્ક વિઝા આપશે. આ વિઝા મુખ્યત્વે હેલ્થકેર, આઈસીટી (ICT), શિક્ષણ અને એન્જિનિયરિંગ જેવા ક્ષેત્રો માટે હશે.
- વર્કિંગ હોલિડે સ્કીમ: ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચેના કરારની જેમ જ, ન્યુઝીલેન્ડ દર વર્ષે 1,000 ભારતીય યુવાનોને વર્કિંગ હોલિડે વિઝા આપશે, જેથી તેઓ ત્યાં પ્રવાસની સાથે કામ પણ કરી શકશે.
રાજકીય વિખવાદ: વિન્સ્ટન પીટર્સની નારાજગી
આ કરારની જાહેરાત સાથે જ ન્યુઝીલેન્ડના ગઠબંધન સરકારના સાથી પક્ષ ‘ન્યુઝીલેન્ડ ફર્સ્ટ’ એ બળવો કર્યો છે. નેતા વિન્સ્ટન પીટર્સે આ ડીલને “Neither free nor fair” (નથી મફત કે નથી ન્યાયી) ગણાવી છે.
- આક્ષેપો: પીટર્સનું કહેવું છે કે સરકારે ઇમિગ્રેશન અને વિઝાના નામે ભારતને વધુ પડતી છૂટછાટ આપી છે અને બદલામાં ડેરી ખેડૂતોને પૂરતો લાભ મળ્યો નથી.
- સંસદમાં વિરોધ: તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની પાર્ટી સંસદમાં આ બિલની વિરુદ્ધમાં મતદાન કરશે, જેનાથી સરકાર માટે કાયદો પસાર કરવો પડકારજનક બની શકે છે.
અન્ય મહત્વના પાસાઓ
- વેઈટાંગી સંધિ કલમ: કરારમાં ન્યુઝીલેન્ડના મૂળ નિવાસીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે ખાસ કલમ ઉમેરવામાં આવી છે.
- ભવિષ્યનું રોકાણ: ન્યુઝીલેન્ડના ઉદ્યોગો આગામી 15 વર્ષમાં ભારતમાં અંદાજે $20 બિલિયન ના રોકાણની યોજના ધરાવે છે.
- સમીક્ષા: કરાર અમલમાં આવ્યાના એક વર્ષ બાદ તેની ફરીથી સમીક્ષા કરવામાં આવશે.
ભારતના વધતા વૈશ્વિક કદનું પ્રતીક
ન્યુઝીલેન્ડ સાથેનો આ કરાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતનો 7મો મોટો મુક્ત વેપાર કરાર છે. અગાઉ ભારતે નીચે મુજબના દેશો/જૂથો સાથે સફળતાપૂર્વક FTA કર્યા છે:
- ઓમાન
- યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK)
- EFTA દેશો (આઇસલેન્ડ, લિક્ટેંસ્ટીન, નોર્વે, સ્વિત્ઝર્લેન્ડ)
- સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)
- ઓસ્ટ્રેલિયા
- મોરેશિયસ
ભવિષ્યની દિશા: $20 અબજનું રોકાણ
બંને દેશો આગામી 15 વર્ષોમાં ન્યુઝીલેન્ડ તરફથી ભારતમાં $20 અબજ (અંદાજે ₹1.6 લાખ કરોડ) ના રોકાણ માટે સંમત થયા છે. આ રોકાણ મુખ્યત્વે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આઈટી અને કૃષિ તકનીકી જેવા ક્ષેત્રોમાં કરવામાં આવશે.
