અમેરિકાના ટૅરિફ દબાણ છતાં રશિયા તરફથી કાચા તેલની સપ્લાય ચાલુ; 2047 સુધીમાં 100 ગીગાવોટ વીજળીનું લક્ષ્ય, વેપાર અને રોજગાર: 100 અબજ ડૉલરનો લક્ષ્યાંક
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ પ્રથમવાર ભારતના બે દિવસીય પ્રવાસ બાદ મોસ્કો પરત ફર્યા છે. પુતિનનો આ ભારત પ્રવાસ ઘણા કારણોસર મહત્ત્વપૂર્ણ રહ્યો, ખાસ કરીને એવા સમયે જ્યારે રશિયા પાસેથી કાચું તેલ ખરીદવા બદલ અમેરિકાએ ભારત પર વધારાનો 25 ટકા ટૅરિફ લાદ્યો છે. આ મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે કુલ 19 સમજૂતીઓ થઈ.
ઊર્જા ક્ષેત્રે સહયોગ: ન્યૂક્લિયર પાવર પર ફોકસ
પશ્ચિમી દેશોના દબાણ છતાં, ઊર્જા ક્ષેત્રે ભારત અને રશિયા વચ્ચે પહેલા કરતાં વધુ સહયોગ જોવા મળી શકે છે:
- સપ્લાયની ખાતરી: રશિયાએ જાહેરાત કરી કે તે ભારતને કાચું તેલ, નેચરલ ગેસ, રિફાઇનિંગ પેટ્રોકેમિકલ અને ન્યૂક્લિયર ક્ષેત્રે સપ્લાય ચાલુ રાખશે.
- સિવિલ ન્યૂક્લિયર સહયોગ: ભારતમાં હાલમાં મોટાભાગની વીજળી કોલસામાંથી બનાવવામાં આવે છે, પરંતુ હવે ભારત નાના ન્યૂક્લિયર રિએક્ટર પ્લાન્ટ્સ પણ સ્થાપિત કરવા માંગે છે. આ ટેક્નોલોજીમાં રશિયા વિશ્વભરમાં અગ્રેસર છે. રશિયાના સહયોગથી ભારત વર્ષ 2047 સુધીમાં નાના ન્યૂક્લિયર રિએક્ટર્સમાંથી 100 ગીગાવોટ વીજળી બનાવવાનું લક્ષ્ય પૂર્ણ કરી શકે છે, જે અત્યારે માત્ર 8 ગીગાવોટ છે.
વેપાર અને રોજગાર: 100 અબજ ડૉલરનો લક્ષ્યાંક
બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને રોજગારના ક્ષેત્રે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ જાહેરાતો થઈ છે:
- વ્યાપાર લક્ષ્ય: બંને દેશો દ્વિપક્ષીય વેપારને 100 અબજ ડૉલર (લગભગ 9 લાખ કરોડ રૂપિયા) સુધી લઈ જશે.
- વર્તમાન વેપાર અસંતુલન: હાલમાં વાર્ષિક વેપાર 5 લાખ 80 હજાર કરોડ રૂપિયાનો છે, જેમાં ભારતની ખાધ (Deficit) ઘણી વધારે છે. ભારત રશિયા પાસેથી 5 લાખ 39 હજાર કરોડ રૂપિયાનો સામાન ખરીદે છે, જ્યારે માત્ર 41 હજાર કરોડ રૂપિયાનો સામાન વેચે છે.
- ભારતીય કામદારો માટે તકો: રશિયા, જે ક્ષેત્રફળની દ્રષ્ટિએ દુનિયાનો સૌથી મોટો દેશ છે, તેની વસ્તી માત્ર 15 કરોડ છે અને ત્યાં કામદારોની મોટી અછત છે. આ કારણે રશિયાને ભારતીય કામદારોની જરૂર છે અને તે એક વર્ષમાં ભારતના 10 લાખ લોકોને પણ નોકરી આપવા તૈયાર છે.
સંરક્ષણ અને અવકાશ: ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પર ભાર
- હથિયારોનું સહ-નિર્માણ: હવે ભારત રશિયા પાસેથી માત્ર હથિયારો નહીં ખરીદે, પરંતુ બંને દેશો સાથે મળીને તેનું નિર્માણ પણ કરશે. ભારત મેક ઇન ઇન્ડિયા હેઠળ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ, કો-ડેવલપમેન્ટ અને કો-પ્રોડક્શન પર ભાર મૂકશે. આનાથી બ્રહ્મોસ મિસાઇલની જેમ ભારતમાં જ હથિયારો બનાવવાના પ્રયાસો થશે.
- અવકાશ સહયોગ: અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે પણ સમજૂતી થઈ છે, જેના હેઠળ બંને દેશો અવકાશમાં માનવોને મોકલવાના મિશન પર સાથે કામ કરશે. નેવિગેશન, ડીપ સ્પેસ અને રોકેટ એન્જિનના વિકાસમાં પણ સહયોગ વધશે.
રાજદ્વારી અને નાણાકીય સમર્થન
- સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ: રાષ્ટ્રપતિ પુતિને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પરિષદમાં ભારતને કાયમી બેઠક આપવાના સમર્થનનું વચન આપ્યું છે.
- નાણાકીય વ્યવહાર: બંને દેશો વચ્ચે વધુમાં વધુ વેપાર ભારતની ચલણ રૂપિયો અને રશિયાની ચલણ રૂબલ માં થશે. હાલમાં 96 ટકા વેપાર રૂપિયા-રૂબલ દ્વારા થઈ રહ્યો છે.
- આતંકવાદ: આતંકવાદી ફંડિંગ રોકવા અને તેના પર પ્રતિબંધ લગાવવા માટે રશિયા ભારત સાથે મળીને કામ કરશે.
ઇન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર (INSTC)
છેલ્લો અને મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય ઇન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર (INSTC) બનાવવાનો થયો છે.
સમયની બચત: આ કોરિડોર બનવાથી ભારતથી રશિયા સામાન પહોંચાડવામાં લાગતા 30 થી 35 દિવસનો સમય ઘટીને માત્ર 20 થી 25 દિવસ થઈ જશે.
રૂટ: આ કોરિડોર મુંબઈને ઈરાનના ચાબહાર પોર્ટ સાથે જોડશે. ચાબહાર પોર્ટથી સડક માર્ગે તે ઈરાનના ઉત્તરીય છેડા પર પહોંચશે અને ત્યાંથી દરિયાઈ માર્ગે રશિયા સાથે જોડાશે.
