4.2 કરોડની વસ્તી સાથે ઇન્ડોનેશિયાની રાજધાની પ્રથમ સ્થાને; એશિયાના 9 શહેરો ટોપ 10માં, નવી દિલ્હી ચોથા અને કોલકતા 9મા સ્થાને
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (United Nations) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નવા સંશોધન મુજબ, ઇન્ડોનેશિયાની રાજધાની જકાર્તા વિશ્વનું સૌથી મોટું શહેરી કેન્દ્ર બની ગયું છે, જેની વસ્તી લગભગ 4.2 કરોડ છે. વર્ષ 2000 માં ટોક્યો વિશ્વનું સૌથી મોટું શહેર હતું, પરંતુ છેલ્લા પચ્ચીસ વર્ષમાં ધીમી વસ્તી વૃદ્ધિને કારણે હવે તે જકાર્તા અને બાંગ્લાદેશની રાજધાની ઢાકા (લગભગ 3.7 કરોડ વસ્તી) થી પાછળ પડી ગયું છે. યુએન ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ઇકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ અફેર્સના પોપ્યુલેશન ડિવિઝનના તારણો અનુસાર, આ બંને શહેરો હવે ટોક્યોની 3.3 કરોડની વસ્તી કરતાં ઘણા આગળ નીકળી ગયા છે.
ટોક્યોની વસ્તીમાં ઘટાડો અને ઢાકાની વધતી ગતિ
અહેવાલના લેખકોએ જણાવ્યું કે, 2050 સુધીમાં ઢાકા વિશ્વનું સૌથી મોટું શહેર બનવાની સંભાવના છે, જ્યારે ટોક્યોની વસ્તીમાં આગામી 25 વર્ષોમાં ઘટાડો થવાનો અંદાજ છે, જે જાપાનની વૃદ્ધ થતી અને સંકોચાતી વસ્તીને પ્રતિબિંબિત કરે છે. પૃથ્વી પરના 10 સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરોમાંથી નવ એશિયામાં સ્થિત છે, જેમાં ઇજિપ્તનું કૈરો એકમાત્ર બિન-એશિયન શહેર છે જે ટોપ 10 માં સ્થાન પામે છે.
જકાર્તાના પડકારો: ટ્રાફિક, પ્રદૂષણ અને પાટનગર બદલવાનો નિર્ણય
જકાર્તા સ્થિત રુજક સેન્ટર ફોર અર્બન સ્ટડીઝના ડિરેક્ટર એલિસા સુતાનુડજાજાએ જણાવ્યું હતું કે આ અહેવાલે શહેરીકરણના નિષ્ણાતો જે પહેલાથી જાણતા હતા તેની પુષ્ટિ કરી છે કે ગ્રેટર જકાર્તાની વસ્તી વર્ષોથી ટોક્યો કરતાં વધી ગઈ છે. તેમણે કહ્યું કે જકાર્તાની વસ્તીની વિશાળતાએ ગંભીર પડકારો ઊભા કર્યા છે, ખાસ કરીને સ્થાનિક સરકારો વચ્ચેના નબળા સંકલનને કારણે. જકાર્તાના નાગરિકો નિયમિતપણે અત્યંત ટ્રાફિક જામ, પ્રદૂષણ અને પૂરનો સામનો કરે છે. જેના જવાબમાં, ઇન્ડોનેશિયાની સરકારે 2019 માં જાહેરાત કરી હતી કે તે રાજધાનીને ગીચ વસ્તીવાળા જાવા ટાપુ પરથી બોર્નિયો ટાપુ પર ખસેડશે. જોકે, નવા વહીવટી પાટનગર નૂસંતારા (Nusantara) નું નિર્માણ કાર્ય સમયપત્રકથી પાછળ છે અને રોકાણ આકર્ષિત કરવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે.
શહેરીકરણ: “આપણા સમયનું નિર્ણાયક બળ” અને મેગાસિટીઝની સંખ્યામાં વધારો
યુએન રિપોર્ટ અનુસાર, 2025 માં વિશ્વની 8.2 અબજ વસ્તીમાંથી 45 ટકા લોકો શહેરોમાં રહે છે, જે 1950 માં માત્ર પાંચમાંથી એક વ્યક્તિ હતા. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે મેગાસિટીઝ – એટલે કે 10 મિલિયનથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરો –ની સંખ્યા 1975 થી અત્યાર સુધીમાં ચાર ગણી વધીને આઠથી 33 થઈ ગઈ છે. આમાંની ઓગણીસ મેગાસિટીઝ એશિયામાં આવેલી છે. યુએનના અહેવાલના લેખકોએ જણાવ્યું હતું કે મલેશિયાની રાજધાની ક્વાલા લમ્પુર 2050 સુધીમાં 10 મિલિયન વસ્તીના આંકને વટાવી શકે છે, જે ઇથોપિયાના એડિસ અબાબા અને ભારતના હાજીપુર સાથે વધારાની મેગાસિટીઝમાં સામેલ થશે. યુએન ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ઇકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ અફેર્સના વડા લિ જુનહુઆએ જણાવ્યું હતું કે “શહેરીકરણ આપણા સમયનું નિર્ણાયક બળ છે,” અને જો તેનું સમાવેશી અને વ્યૂહાત્મક રીતે સંચાલન કરવામાં આવે તો તે આબોહવા પરિવર્તન, આર્થિક વૃદ્ધિ અને સામાજિક સમાનતા માટે પરિવર્તનકારી માર્ગો ખોલી શકે છે.
